”Mundurowy” konkurs styczniowy – podsumowanie

Czy zamieszczone zdjęcie jest prawidłowo osadzone w realiach historycznych?

Konkurs mundurowy

Opublikowane przez nas zdjęcie wzbudziło spore zainteresowanie. Odezwało się szereg osób, były i pytania, i dyskusje. Kryterium – pisemnej – odpowiedzi, jednakże spełniły tylko dwa głosy : Jana Szpondera i Tomasza Opaski. Obie odpowiedzi były bardzo ciekawe.

Pan Jan napisał m.in. :

„(…) Stoisz przy par. Ty51-1, który wygląda tak, jakby miał odejść do naprawy głównej. Załóżmy, że do pierwszej, czyli mamy rok 1959. Rok 1959 – powinienem pamiętać mundury ówczesnych kolejarzy. Ale ja takiego munduru nie pamiętam. Owszem pamiętam tego typu guziki, ale już luzem w jakimś pudełeczku. (…) parowóz wygląda jakby oczekiwał na drugą naprawę główną – a to już doszliśmy do roku 1965. (…). Reasumując – strój nie pasuje do okoliczności. :-((( Gdybyś zrobił zdjęcie przy Pd5 – to jak najbardziej”

Konkludując wypowiedź – Pan Jan stwierdził, że mundur nie pasuje do tła zdjęcia, a więc zdjęcie nie jest osadzone prawidłowo w realiach historycznych czasu około roku 1959 lub później.

Pan Tomasz zaś napisał m.in. tak:

„Zacznijmy może od tła. Jest nim parowóz serii Ty51, pierwszy taki parowóz można było sfotografować w końcu 1953 roku w Fabryce w Poznaniu, później od 17 października w Karsznicach, gdzie był na próbach. Wobec czego, mówiąc z przymrużonym okiem, Pan w mundurze mógł zostać sfotografowany pomiędzy 1953, a 2011 rokiem.

Teraz wypada się zająć umundurowaniem modela. Zaczynając od dołu:

  • kuferek; ten wzór był użyciu już przed wojną.
  • buty; ciężko oceniać zapewne współczesne, choć oczywiście bardzo podobne do tych sprzed 60 lat.
  • spodnie (…) mogą być z całego okresu powojennego, a może i przedwojennego.
  • kurtka (…) wzoru 1949, (…).
  • płaszcz; dwurzędowy guziki koloru srebrnego z amarantowym paskiem na kołnierzu, zdaje się, że jest on koloru marengo, więc należy go datować na przełom lat 40 i 50-tych.
  • czapka; jest to model czapki roboczej z podwójna ośką nad daszkiem. Ten typ czapki rozpowszechnił się podczas II wojny światowej w armii niemieckiej. Można, więc założyć że jest to egzemplarz powojenny. Jeśli się upierać to tak elegancko ubrany kolejarz powinien mieć czapkę okrągłą. Bo ta czapka bardziej pasuje do ubrania roboczego.

(…) Wydaje się, że wszystkie elementy widoczne na zdjęciu są z okresu powojennego, jest więc możliwie że nasz kolejarz mógł ten mundur utrzymać w dobrym stanie do 1953 roku i sfotografować się na tle parowozu Ty51. Moim zdaniem jedyny element który nie pasuje jest czapka.”

Konkludując wypowiedź – Pan Tomasz usytuował realia historyczne zdjęcia na rok około 1953 (lub później) i stwierdził, że mundur do tych realiów pasuje. Zwrócił uwagę, że elementem nieprawidłowym jest czapka.

Właściwą odpowiedź – z uwagi na prawidłowe wydatowanie realiów tła – podał Jan Szponder i to On w obecnym konkursie wygrał nagrodę – tomik opowiadań Marka Zienkowicza „1435 milimetrów” z własnoręczną dedykacją Autora.

Zanim jednak przejdziemy do uzasadnienia – najpierw kilka uwag wstępnych. Z naszym pytaniem było trochę tak, jak z dziecięcą zagadką „dlaczego sułtan turecki nosił zielone szelki?”. Jest to klasyczny przykład problemu, gdy jeden wyrazisty szczegół może zdominować całościowe rozważania. Odpowiadający doszukuje się sprawy w kolorze szelek – a tymczasem odpowiedź wychodzi najprostsza – „nosi szelki, bo inaczej spadną mu spodnie…” I poniekąd tak było z tym zdjęciem. Autor pytania założył, że oglądający zdjęcie „przyłożą” się szczególnie do munduru i tam będą szukali nieścisłości. I rzeczywiście – ustnie – koledzy piszącego te słowa takich szczegółów się doszukiwali. A tymczasem – najważniejsze było usytuowanie czasowe tła w stosunku do realiów samego munduru.

Przeszedłszy ad rem, należy podkreślić, że obaj autorzy odpowiedzi pisanych nie dali się „złapać” i kwestię zgodności tła z mundurem na poważnie rozważyli. Słusznie Pan Tomasz napisał, że takie zdjęcie – z uwagi na tło – mogło powstać najwcześniej w drugiej połowie roku 1953. Zestawiając tę datę z realiami umundurowania – Pan Tomasz zupełnie prawidłowo stwierdził, że mundur zasadniczo pasuje do tła dla warunków roku 1953. Jest to właśnie czas umundurowania koloru marengo, okres stosowania takich, jak na kurtce patek. Lekkim dysonansem są wyłogi wg przedwojennego wzoru no, ale wiadomo, że w noszeniu mundurów bywała spora inercja (warto wspomnieć, że nasz „kolejarz”, poprzez układ dystynkcji – typ ośki na czapce, wzór patki na kołnierzu kurtki oraz wyłogi amarantowe na kołnierzu płaszcza – sytuuje się w realiach pierwszych zimowych miesięcy 1949 roku). Wtedy zdarzały się w ogóle przedwojenne komplety, więc co tu mówić o przedwojennym – jedynie wzorze, a i to na płaszczu – noszonym zasadniczo najrzadziej. Patrząc na datę powstania serii Ty51 – w istocie wszystko pasuje. Ale sfotografowany parowóz jest w wizualnie kiepskim stanie. I to dodatkowo dostrzegł Pan Jan. W takim stanie – sztandarowa i nowa – w roku 1953 – maszyna na pewno nie była. Pokazany na zdjęciu stan jest takim, w jakim lokomotywa mogła być oczekując kilka tygodni na naprawę i to główną. Naprawa tego typu mogła się zdarzyć – główna najwcześniej po około 5-6 latach – czyli w roku 1958-9 (zależnie od przebiegu maszyny). A w ogóle to należy pójść za tokiem myśli Jana Szpondera i stwierdzić, że parowóz sytuuje się swym stanem bardziej około drugiej naprawy głównej – tj około roku 1965, kiedy to blask trakcji parowej zaczął stopniowo przygasać. Rok 1959, nie mówiąc już o latach sześćdziesiątych to czas, gdy królowały zupełnie inne mundury – nie marengo (symbol okresu stalinowskiego) a granatowe – odmiennego kroju.

I jeszcze tylko sprawa czapki, poruszona przez Pana Tomasza. Otóż czapka jest, jak najbardziej, na miejscu. Nie jest to oczywiście czapka wzoru niemieckiego a typowo PKP-owskiego. Jest to także czapka nie tyle „robocza” ile po prostu zimowa – ocieplana, tzw „narciarka”, której krój nie zmienił się na PKP przez prawie pół wieku

Konkludując – sprawa realiów historycznych zamknęła się w wizualnie kiepskim stanie technicznym parowozu.
Na koniec, dziękując obu Panom za ciekawe i wnikliwe podejście do naszego internetowego konkursu, zamieszczamy zdjęcie – tym razem lepiej osadzone w realiach historycznych :

Konkurs mundurowy, prawidłowy mundur

Pawel Mierosławski

Na górę strony